Zihinsel engellilik (eski tabirle “mental retardasyon”) bir kişinin bilişsel işlevlerinin, yani öğrenme, problem çözme, düşünme, akıl yürütme ve günlük yaşam becerilerini kullanma kapasitesinin önemli ölçüde sınırlı olması durumudur. Sebepleri çok çeşitlidir ve genellikle genetik, çevresel veya bunların birleşimi ile ilişkilidir. Temel olarak şu başlıklarda toplanabilir:

1. Genetik ve kromozomal nedenler

• Down sendromu (21. kromozom fazlalığı)

• Fragile X sendromu

• Turner sendromu veya diğer nadir kromozom anomalileri

• Genetik mutasyonlar (örneğin metabolik hastalıklara bağlı olanlar)

2. Anne karnında yaşanan sorunlar

• Hamilelikte annenin ciddi enfeksiyon geçirmesi (rubella, toksoplazma gibi)

• Alkol veya uyuşturucu kullanımı

• Yetersiz beslenme, özellikle folik asit eksikliği

• Bazı ilaçların bilinçsiz kullanımı

3. Doğum sırasında yaşanan komplikasyonlar

• Prematürite (erken doğum)

• Doğum sırasında oksijen yetersizliği (hipoksi)

• Doğum travmaları ve ciddi yaralanmalar

4. Doğum sonrası etkiler

• Beyin enfeksiyonları (menenjit, ensefalit)

• Travmalar ve ciddi kafa yaralanmaları

• Ağır zehirlenmeler veya toksin maruziyeti

• Şiddetli beslenme eksiklikleri

5. Çevresel ve sosyal faktörler

• İhmal ve yetersiz uyarılma

• Ağır psikososyal stresler (özellikle erken çocuklukta)

Bazı durumlarda, sebep tam olarak bulunamayabilir ve bu “nedeni bilinmeyen” vakalar olarak kaydedilir.

İster istemez kafalarda “çocuğumda zihinsel engellilik olabilir mi?” sorusu oluşuyor; eğer böyle bir şüphe varsa, çocuk nörolojisi veya gelişimsel pediatri uzmanına başvurmak ve erken değerlendirme yapmak çok önemlidir.