Evet — bazı tesadüfler gerçekten tesadüftür. Ama ilginç olan şu: Beynimiz tesadüfleri olduğundan çok daha anlamlı ve nadir algılamaya yatkındır.
Örneğin yıllardır görmediğin birini düşünüyorsun ve aynı gün onunla karşılaşıyorsun. “Bu nasıl olabilir?” diye düşünmek çok doğal. Fakat burada birkaç şey devreye giriyor:
Çok fazla olay yaşıyoruz. Gün içinde binlerce düşünce, karşılaşma ve küçük olay gerçekleşiyor. Bunların bazıları kaçınılmaz olarak birbirine denk geliyor.
Anlamlı eşleşmeleri hatırlıyoruz. Birini düşünüp hiç karşılaşmadığımız 500 kez aklımızda kalmaz; karşılaştığımız tek sefer kalır.
Beyin örüntü arıyor. İnsan zihni rastgele olayların içinde bağlantılar bulmak konusunda olağanüstü başarılı.
Seçim yanlılığı oluşabiliyor. Bir olayın gerçekleşmesinden sonra “bunu önceden hissetmiştim” demek kolay; gerçekleşmeyen yüzlerce sezgiyi ise hatırlamıyoruz.
Ama “her şey tamamen rastgele” de demek doğru değil
Bazı tesadüflerin arkasında henüz fark etmediğimiz nedensel bağlantılar olabilir. Örneğin iki kişinin aynı yerde bulunması tesadüf gibi görünür ama aslında aynı işyerinde, aynı şehirde veya aynı sosyal çevrede olmaları bunu çok daha olası hale getirir.
Bir de matematiksel olarak çok ilginç bir durum var:
Olasılığı çok düşük bir olayın gerçekleşmesi, yeterince fazla fırsat olduğunda şaşırtıcı değildir.
Piyangoyu düşün. Senin kazanman çok düşük ihtimaldir. Ama milyonlarca kişi oynadığında birilerinin kazanması hiç şaşırtıcı değildir.
Peki ya gerçekten olağanüstü tesadüfler?
Burada bilimsel olarak önemli soru şudur:
“Bu olay ne kadar şaşırtıcı?” değil, “Bu olay gerçekleşmeden önce böyle bir sonuç beklememiz için ne kadar neden vardı?”
Çünkü bir olay olduktan sonra ona anlam vermek çok kolaydır.
Ve işin felsefi tarafı daha da güzel: Bir tesadüfün “anlamlı” olması ile onun doğaüstü bir nedeni olması aynı şey değildir. Bir karşılaşma tamamen tesadüfi olabilir ama senin hayatında yine de çok büyük bir anlam taşıyabilir.
İstersen sana olasılık açısından neredeyse imkânsız görünen 5 gerçek tesadüfü anlatabilirim; bazıları gerçekten akıl karıştırıcı.