Gelgit, deniz seviyesinin düzenli olarak yükselip alçalmasının temel nedeni, özellikle Ay’ın Dünya üzerindeki kütleçekim etkisidir. 🌊🌙
🌙 1. Ay deniz suyunu çeker
Ay’ın kütleçekimi, Dünya üzerindeki okyanus ve deniz suyunu kendisine doğru çeker. Ay’a bakan tarafta suyun kabarmasıyla bir gelgit yükselmesi oluşur.
🌍 2. Dünya’nın diğer tarafında da kabarma olur
Dünya-Ay sisteminin hareketi nedeniyle Dünya’nın Ay’dan uzak tarafında da ikinci bir su kabarması oluşur.
Bu yüzden Dünya dönerken birçok kıyı bölgesinde günde yaklaşık iki yükselme ve iki alçalma yaşanabilir. Ancak yerel koşullara göre bu sayı ve zamanlama değişebilir.
☀️ 3. Güneş de etkilidir
Güneş çok daha uzakta olsa da kütlesi çok büyük olduğu için gelgit üzerinde önemli bir etkiye sahiptir.
Güneş + Ay aynı doğrultudaysa → daha güçlü gelgit
Birbirine yaklaşık dik konumdaysa → daha zayıf gelgit
🏖️ 4. Her yerde aynı olmaz
Kıyının şekli, denizin derinliği ve körfezlerin yapısı gelgitin yüksekliğini büyük ölçüde değiştirebilir. Bu nedenle bazı yerlerde birkaç santimetre, bazı yerlerde ise metrelerce olabilir.
Kısacası: Ay’ın ve Güneş’in kütleçekimi + Dünya’nın dönüşü + kıyı ve deniz şekli = gelgit. 🌊