Bir yatırımı değerlendirirken sadece “ne kadar kazandırır?” diye bakmak yeterli değildir. Asıl soru:
Ne kadar risk alarak, ne kadar sürede, ne kadar gerçek getiri elde edebilirim?
Bunu değerlendirmek için şu sırayı kullanabilirsin:
1. Getiri potansiyeline bak 📈
Yatırımın geçmiş performansı fikir verebilir ama gelecekte aynı getiriyi garanti etmez.
Örneğin 100.000 TL yatırımın 120.000 TL olduysa nominal getirisi %20’dir.
2. Enflasyonu hesaba kat 💸
Asıl önemli olan reel getiridir.
Örneğin yatırım %20 kazandırırken enflasyon %30 ise paran nominal olarak artmış olsa da satın alma gücün yaklaşık olarak azalmıştır.
3. Riski değerlendir ⚠️
Şunu sor:
“Bu yatırım ters giderse ne kadar kaybedebilirim?”
%30 kazanç ihtimali kadar, %30 kayıp ihtimalini de hesaba katmak gerekir.
4. Ne kadar sürede paraya ihtiyacın var? ⏳
- Kısa vadede lazım olacak para → daha düşük oynaklık önemli.
- Uzun vadeli para → daha fazla dalgalanma tolere edilebilir.
Örneğin 3 ay sonra kullanacağın parayla uzun vadeli ve yüksek riskli yatırım yapmak farklı bir durumdur.
5. Likiditeye bak 💧
Yatırımı gerektiğinde ne kadar kolay ve ne kadar kayıpla nakde çevirebilirsin?
Ev, arsa gibi yatırımların likiditesi düşüktür. Borsada işlem gören varlıklar genellikle daha likittir.
6. Masrafları hesaba kat 🧮
Komisyon, vergi, alış-satış farkı, fon yönetim ücreti, kredi faizi gibi maliyetler getiriyi azaltır.
7. Tek bir yere yüklenme 🎯
Paranın tamamını tek bir yatırım aracına koymak riski artırabilir. Çeşitlendirme, tek bir yatırımın kötü performansının tüm portföyü etkilemesini azaltabilir.
Basit bir değerlendirme formülü
Bir yatırım için kabaca:
Gerçek getiri ≈ Nominal getiri − Enflasyon − Masraflar − Vergiler
Ama yatırım değerlendirmesinde bunun yanında risk ve likiditeyi de mutlaka hesaba katmak gerekir.
En önemli soru
Bir yatırımın iyi olup olmadığını anlamak için bana şu 5 bilgiyi verirsen çok daha anlamlı değerlendirebiliriz: