Tarihi Türk lehçeleri, Türkçenin tarihsel gelişimi boyunca oluşmuş ve yazılı belgelerle günümüze ulaşmış lehçelerdir. Bu lehçeler, genellikle üç ana dönem altında incelenir: Eski Türkçe, Orta Türkçe ve Yeni Türkçe. Her dönemde farklı coğrafyalarda konuşulan ve yazıya geçirilen lehçeler vardır. İşte başlıca tarihi Türk lehçeleri:

🔹 1. Eski Türkçe Dönemi (6.–10. yüzyıl)

Bu dönem, Türkçenin en eski yazılı belgelerinin verildiği dönemdir.

• Göktürk (Orhun) Türkçesi
  ➤ 8. yüzyılda yazılmış Orhun Yazıtları bu lehçeyle yazılmıştır.
  ➤ Göktürkler tarafından kullanılmıştır.

• Uygur Türkçesi
  ➤ 9.–13. yüzyıllarda Uygur Devleti döneminde kullanılmıştır.
  ➤ Budist, Maniheist ve Hristiyan metinlerde görülür.

🔹 2. Orta Türkçe Dönemi (11.–15. yüzyıl)

Türkçenin İslamiyet’le tanıştığı dönemdir.

• Karahanlı Türkçesi
  ➤ Kaşgarlı Mahmud’un Divânü Lügati’t-Türk ve Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig eserleri bu lehçeyledir.

• Harezm Türkçesi
  ➤ 13.–14. yüzyıllarda Arapça ve Farsçanın etkisinde gelişmiştir.

• Kıpçak Türkçesi
  ➤ Altın Orda Devleti’nde konuşulmuştur.
  ➤ Memlük Kıpçakçası olarak Mısır’da da kullanılmıştır.

• Çağatay Türkçesi
  ➤ 15.–20. yüzyıla kadar Orta Asya’da edebi dil olmuştur.
  ➤ Ali Şîr Nevaî bu lehçeyle yazmıştır.

🔹 3. Yeni Türkçe Dönemi (16. yüzyıldan günümüze)

Bu dönemle birlikte çağdaş lehçelere geçiş başlar.

• Bu dönemde tarihi lehçeler yerlerini Çağdaş Türk lehçelerine bırakmıştır (örneğin Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi, Kazak Türkçesi gibi).

💡 Özet Tablo