Kategori: Genel

Temassız ödeme, kredi/banka kartındaki NFC çipi ile POS cihazının birbirine çok yaklaştırılarak kısa mesafede veri alışverişi yapmasıyla çalışır.

💳 1. Kartın içinde küçük bir çip ve anten vardır

Kartın içinde gözle göremediğin bir NFC anteni ve çip bulunur.

Kartı POS’a yaklaştırdığında:

POS 📡 → kartın anteni

şeklinde bir kablosuz iletişim başlar.

Kartın NFC çipi çoğu temassız işlemde POS’un oluşturduğu elektromanyetik alandan enerji alarak çalışabilir. Bu yüzden kartın içinde ayrıca pil bulunmasına gerek yoktur.

🔐 2. Kart bilgilerini düz şekilde göndermez

En önemli güvenlik noktası burada.

Kart:

“İşte kart numaram, al.”

şeklinde basitçe bilgi göndermek yerine, işlem için gerekli kriptografik verileri üretir.

İşleme özgü bir doğrulama değeri oluşturulur. Böylece birinin eski bir işlemin iletişimini kopyalayıp tekrar kullanması zorlaştırılır.

🏦 3. POS işlemi bankaya iletir

Basitleştirirsek:

Kart → NFC → POS → ödeme ağı → banka → onay

Banka işlemi kontrol eder:

• Kart geçerli mi?
• Hesapta/limitte yeterli kaynak var mı?
• İşlem şüpheli mi?
• Kart bloke mi?

Uygunsa:

✅ Onay

cevabı gelir.

🔢 4. Neden bazen PIN ister?

Temassız işlemlerde belirli durumlarda PIN veya başka bir doğrulama istenebilir.

Örneğin işlem tutarı, kartın güvenlik kuralları veya art arda yapılan işlemler nedeniyle ek doğrulama gerekebilir.

Bu, kartın kaybolması durumunda kötüye kullanımı sınırlamaya yardımcı olur.

📱 Telefonla ödeme biraz farklıdır

Telefonla ödeme yaparken de NFC kullanılır ama telefonun içinde ayrıca:

• Güvenli kimlik doğrulama
• Tokenizasyon
• Biyometrik doğrulama

gibi ek güvenlik mekanizmaları bulunabilir.

Örneğin gerçek kart numaran yerine ödeme sisteminin oluşturduğu token kullanılabilir.

🛡️ Peki biri cebindeki kartı uzaktan okuyabilir mi?

NFC’nin menzili çok kısadır. Kartın POS’a çok yakın olması gerekir.

Ayrıca modern temassız ödeme sistemlerinde işlem için gerekli kriptografik kontroller bulunduğundan, sadece karttan bazı radyo sinyallerini almak kartı kopyalayıp kullanmakla aynı şey değildir.

Kısacası: Temassız ödeme, kart ile POS arasında NFC üzerinden çok kısa mesafeli ve şifreli/kriptografik olarak korunan bir iletişim kurar. POS işlemi ödeme ağı üzerinden bankaya gönderir, banka onay verirse ödeme tamamlanır.

Barkod aslında bilgiyi siyah çizgilerin genişlikleri ve aralarındaki boşluklarla kodlar. Barkod okuyucu bu düzeni ışıkla tarayıp sayılara dönüştürür.

🏷️ Örneğin market barkodu

Bir ürünün üzerinde:

8691234567890

gibi bir numara görebilirsin.

Buradaki siyah-beyaz çizgiler, bu numaranın makine tarafından okunabilecek biçimidir.

🔦 1. Barkod okuyucu ışık gönderir

Okuyucu barkoda lazer veya LED ışık gönderir.

• Beyaz alan → ışığın büyük kısmını yansıtır
• Siyah alan → ışığın büyük kısmını emer

Sensör bu ışık değişimlerini algılar.

🔢 2. Çizgiler 0 ve 1 gibi yorumlanır

Sensör:

siyah → sinyal düşük
beyaz → sinyal yüksek

gibi değişimleri algılar.

Çizgilerin kalınlığı ve aralarındaki boşlukların genişliği belirli kurallara göre sayılara dönüştürülür.

🧠 3. Barkod standardı devreye girer

Her barkod rastgele değildir.

Örneğin EAN-13 gibi standartlarda belirli bölümlerin belirli anlamları vardır.

Bu nedenle okuyucu:

Çizgiler → dijital veri → sayı

dönüşümünü yapabilir.

🛒 Peki barkod ürünün fiyatını nereden biliyor?

Burada önemli bir ayrıntı var:

Barkodun kendisi genellikle fiyatı taşımaz.

Örneğin barkod:

8691234567890

olsun.

Market kasası bu numarayı kendi veritabanında arar:

8691234567890 → VOGE R125 → 174.900 TL

Yani:

Barkod = ürünün kimliği
Market veritabanı = ürünün adı, fiyatı ve diğer bilgileri

📱 QR koddan farkı

Barkod: Genellikle tek boyutlu çizgiler kullanır ve daha sınırlı veri taşır.

QR kod: İki boyutlu olduğu için çok daha fazla bilgi taşıyabilir.

Örneğin QR kodun içinde doğrudan:

web sitesi adresi, Wi-Fi bilgisi veya metin

bulunabilir.

Kısacası: Barkod, bilgiyi çizgilerin ve boşlukların düzenine kodlar. Okuyucu bu düzeni ışıkla tarayıp sayıya çevirir. Market sistemi de bu sayıyı veritabanında arayarak ürünün ne olduğunu ve fiyatını bulur.

Temel fark şu: normal imza, kişinin imzasını fiziksel olarak gösterir; dijital imza ise kriptografi kullanarak imzalayan kişiyi ve belgenin değişip değişmediğini doğrular.

Özellik	✍️ Normal imza	🔐 Dijital imza
Nasıl yapılır?	Kalemle imzalanır	Kriptografik anahtarla
Ortam	Kağıt	Elektronik belge
Kimin imzaladığı	İmza incelemesiyle doğrulanır	Dijital sertifika ile doğrulanabilir
Belge sonradan değişirse	Anlaşılması zor olabilir	İmza doğrulaması bozulur
Kopyalanabilir mi?	İmza resmi taklit edilebilir	Özel anahtar olmadan geçerli imza üretilemez
Belgeyle bağlantı	Fiziksel belge üzerinde	İmzalanan dijital veriye matematiksel olarak bağlı

✍️ Normal imza

Kağıda imza atarsın:

Belge + kalemle atılmış imza

Daha sonra biri belgedeki bir rakamı değiştirse, değişiklik her zaman kolayca fark edilmeyebilir.

🔐 Dijital imza

Dijital belgede sistem belgenin hash değerini oluşturur ve bunu özel anahtarla imzalar.

Belge daha sonra değiştirilirse:

Eski belge → farklı hash

olur ve dijital imzanın doğrulaması başarısız olur.

Önemli bir ayrım

E-imza ile dijital imza aynı kavram değildir.

“Dijital imza” daha geniş bir teknik kavramdır. E-imza, elektronik ortamda kimlik doğrulama ve imzalama amacıyla kullanılan hukuki/teknik uygulamaları ifade eder. Türkiye’de hangi e-imzanın hukuken geçerli olduğu ayrıca ilgili mevzuata ve sertifikanın niteliğine bağlıdır.

Kısacası: Normal imza daha çok “Bu benim imzam” demeye dayanır. Dijital imza ise “Bu belgeyi bu anahtara sahip kişi imzaladı ve imzalandıktan sonra belge değiştirilmedi” bilgisini matematiksel olarak doğrulayabilir.

E-imza, bir belgeyi elektronik ortamda kimin imzaladığını ve belgenin imzadan sonra değiştirilip değiştirilmediğini doğrulayan kriptografik bir sistemdir.

En önemli nokta şu:

E-imza, ekrana imza resmi çizmek değildir.

🔐 Nasıl çalışıyor?

E-imzada genellikle iki anahtar kullanılır:

• 🔑 Özel anahtar (private key): Sadece imza sahibinde bulunur.
• 🔓 Açık anahtar (public key): Başkalarının imzayı doğrulamasını sağlar.

Bunu kilit ve anahtar gibi düşünebilirsin.

📄 1. Belgenin özeti çıkarılır

Örneğin 50 sayfalık bir PDF düşün.

Sistem belgenin tamamından bir hash (özet) üretir.

Basitleştirirsek:

Belge → matematiksel işlem → benzersiz dijital özet

Belgedeki minicik bir değişiklik bile bu özeti değiştirebilir.

✍️ 2. Özel anahtarla imzalanır

Bu özet, imza sahibinin özel anahtarıyla kriptografik olarak imzalanır.

Böylece:

Belge + dijital imza

oluşur.

🔍 3. Karşı taraf imzayı doğrular

Belgeyi alan kişi, imzayı açık anahtarla kontrol eder.

Sistem:

Belgenin mevcut özeti ↔ imzalanırken oluşan özet

karşılaştırmasını yapar.

Aynıysa:

✅ Belge imzadan sonra değiştirilmemiş.

Değilse:

❌ Belge değişmiş veya imza geçersiz.

👤 Peki gerçekten kimin imzaladığını nasıl biliyor?

Burada dijital sertifika devreye girer.

Sertifika, belirli bir açık anahtarın belirli bir kişiye ait olduğunu doğrulayan güvenilir bir yapı tarafından düzenlenir.

Bu yüzden e-imza:

“Bu belgeyi bu kişi imzaladı ve imzadan sonra belge değişmedi.”

iddiasını kriptografik olarak doğrulamaya yarar.

🔒 USB bellekteki e-imza neden önemli?

Türkiye’de kullanılan e-imza çözümlerinde özel anahtar genellikle akıllı kart/token gibi güvenli donanımlarda tutulabilir.

İmza atarken:

USB token → PIN → özel anahtar → dijital imza

şeklinde işlem gerçekleşir.

Özel anahtarın cihazdan dışarı çıkarılmaması, güvenliği artırır.

🖼️ PDF’ye imza resmi koymak aynı şey mi?

Hayır.

PDF’ye:

✍️ “Ahmet Yılmaz”

şeklinde imza görüntüsü eklemek, tek başına kriptografik e-imza değildir.

Gerçek e-imzada belgeye bağlı kriptografik doğrulama bulunur.

Kısacası: E-imza, belgenin kendisini özel anahtarla “şifrelemekten” ziyade, belgenin kriptografik özetini imzalayarak imzanın sahibini ve belgenin sonradan değiştirilip değiştirilmediğini doğrulamayı sağlar.

PDF’nin bazen düzenlenememesinin temel nedeni, PDF’nin Word gibi doğrudan düzenleme amaçlı bir format olmamasıdır. PDF daha çok belgenin görünümünü farklı cihazlarda aynı şekilde korumak için tasarlanmıştır.

📄 1. PDF aslında “sayfanın görünümünü” saklar

Word’de:

Başlık → paragraf → tablo → resim

gibi düzenlenebilir öğeler bulunur.

PDF’de ise bunlar çoğu zaman sayfadaki belirli konumlara yerleştirilmiş metin ve grafik nesneleri olarak tutulur.

Bu nedenle PDF düzenleyici, metnin nasıl yeniden akacağını her zaman bilemez.

🔒 2. PDF düzenleme şifreyle kısıtlanmış olabilir

Belge sahibi:

• Düzenlemeyi
• Kopyalamayı
• Yazdırmayı

kısıtlayabilir.

Bu durumda PDF’yi açabilirsin ama düzenleme yapmana izin verilmeyebilir.

📷 3. PDF aslında taranmış fotoğraf olabilir

Bu çok yaygın.

Örneğin bir belge taranıp PDF yapılmışsa:

Kağıt belge → tarayıcı → fotoğraf → PDF

Buradaki yazılar gerçek metin değil, resimdir.

Bu nedenle yazının üzerine tıklayıp değiştiremezsin.

Bunu düzenlemek için OCR (Optik Karakter Tanıma) kullanılarak görüntünün yazıya dönüştürülmesi gerekir.

🧩 4. Yazı tipi bilgisayarda bulunmayabilir

PDF’deki yazı tipi belgeye gömülmemişse veya kullanılan font düzenleyicide mevcut değilse, düzenleme sırasında:

orijinal yazı tipi → başka yazı tipi

şeklinde değişiklik olabilir.

Bu da sayfanın düzenini bozabilir.

🏗️ 5. PDF karmaşık hazırlanmış olabilir

Özellikle:

• Tablolar
• Çok sütunlu sayfalar
• Grafikler
• Formlar
• Özel yazı tipleri

kullanılmışsa PDF’yi düzenlemek zorlaşabilir.

Bir kelimeyi değiştirince diğer öğelerin yerleşimi bozulabilir.

🛠️ Nasıl anlaşılır?

PDF’deki bir yazıyı fareyle/telefonla seçebiliyorsan, büyük ihtimalle gerçek metindir.

Hiçbir yazıyı seçemiyorsan ve sayfanın tamamı tek bir görüntü gibi davranıyorsa, büyük ihtimalle taranmış PDF’dir.

Kısacası: PDF’nin düzenlenememesinin başlıca nedenleri düzenleme kısıtlaması, taranmış görüntü olması, metin/font yapısı ve karmaşık sayfa düzenidir. PDF açılabiliyor diye mutlaka düzenlenebilir olması gerekmez.

Aslında ekran görüntüsü almak her zaman kaliteyi düşürmez. Kalite kaybı olup olmaması, ekranın çözünürlüğüne ve görüntünün nasıl kaydedildiğine bağlıdır.

📱 Ekran görüntüsü nasıl çalışır?

Telefon ekranda gördüğün görüntüyü piksel piksel kaydeder.

Örneğin ekranın:

1080 × 2400 piksel

ise ekran görüntüsü de genellikle 1080 × 2400 piksel olur.

Yani ekrandaki görüntünün çözünürlüğüyle sınırlıdır.

🔍 Neden orijinal fotoğraftan daha düşük kaliteli olabilir?

Diyelim orijinal fotoğraf:

4000 × 3000 = 12 MP

Ama telefon ekranı:

1080 × 2400

ise fotoğrafı ekranda açtığında telefon onu ekrana sığdırır.

Ekran görüntüsü aldığında artık 4000 × 3000 piksellik orijinal dosyayı değil, ekranda gösterilen yaklaşık 1080 × 2400 piksellik görüntüyü kaydedersin.

Bu yüzden ayrıntı kaybolabilir.

🖼️ Bir de sıkıştırma olabilir

Ekran görüntüsü genellikle PNG veya cihazın kullandığı başka bir görüntü formatında kaydedilir.

Ama ekran görüntüsünü daha sonra:

WhatsApp → Instagram → başka uygulama

üzerinden gönderirsen uygulama resmi sıkıştırabilir.

Bu durumda kalite daha da düşebilir.

🔎 Örneğin

Orijinal:

12 MP fotoğraf 📷

↓ ekranda küçültülür

Telefon ekranı

↓ ekran görüntüsü

2–3 MP civarında görüntü

Bu, fotoğrafın gerçek çözünürlüğüne bağlı olarak değişir.

💡 İlginç bir durum

Eğer zaten 1080 × 2400 çözünürlüklü bir görüntüyü aynı çözünürlüklü ekranda açıp ekran görüntüsü alırsan, teorik olarak çözünürlük açısından kayıp olmayabilir.

Ama görüntüyü yakınlaştırıp/küçültmek veya sonrasında sıkıştırmak kaliteyi değiştirebilir.

Kısacası: Ekran görüntüsü, orijinal dosyayı kopyalamaz; ekranda o anda gördüğün pikselleri kaydeder. Orijinal görüntü ekranından çok daha yüksek çözünürlüklüyse ayrıntı kaybedersin.

Bulut sistemi aslında “internette havada duran dosyalar” değildir. Dosyaların fiziksel olarak bulunduğu yer, büyük veri merkezlerindeki sunucular ve depolama sistemleridir.

☁️ Örneğin bir fotoğraf yüklediğinde

Telefonundan:

Telefon 📱 → İnternet 🌐 → Bulut veri merkezi 🏢 → Depolama 💾

şeklinde gider.

Fotoğrafın verileri, hizmeti sağlayan şirketin veri merkezlerindeki fiziksel depolama cihazlarında tutulur.

🏢 Veri merkezleri nasıl yerler?

Bunlar binlerce sunucunun bulunduğu büyük tesislerdir.

İçeride:

• 🖥️ Sunucular
• 💾 SSD ve HDD depolama sistemleri
• 🌐 Ağ cihazları
• ❄️ Soğutma sistemleri
• 🔋 Yedek elektrik sistemleri
• 🔐 Fiziksel güvenlik

bulunur.

🔄 Dosyanın tek bir yerde olması şart değil

Bulut hizmetleri genellikle dosyanın birden fazla kopyasını veya dağıtılmış parçalarını farklı depolama sistemlerinde tutabilir.

Örneğin:

Dosya → Veri merkezi A + Veri merkezi B

Böylece bir sunucuda arıza olduğunda dosyanın kaybolması önlenebilir.

Ama bunun nasıl yapıldığı hizmet sağlayıcısına ve kullandığın hizmete göre değişir.

🌍 Hangi ülkede tutuluyor?

Bu da hizmete göre değişir.

Örneğin bir şirket verilerini:

Türkiye’deki veri merkezlerinde

veya

Avrupa / ABD’deki veri merkezlerinde

tutabilir.

Bazı hizmetlerde kullanıcıya belirli bir bölge (region) seçme imkânı da verilir.

🔐 Güvenlik nasıl sağlanır?

Dosyalar genellikle:

• Aktarım sırasında şifreleme
• Depolama sırasında şifreleme
• Erişim kontrolü
• Kimlik doğrulama
• Yedekleme

gibi yöntemlerle korunur.

🧠 “Bulut” neden deniyor?

Çünkü sen dosyanın hangi fiziksel sunucuda olduğunu bilmezsin.

Sen sadece:

“Fotoğrafımı buluttan aç.”

dersin.

Sistem arka planda uygun sunucuyu bulur ve dosyayı sana gönderir.

Kısacası: Bulut, aslında başkasının işlettiği devasa fiziksel bilgisayar ve depolama altyapısıdır. Dosyan internette “havada” durmaz; veri merkezlerindeki fiziksel depolama sistemlerinde tutulur ve gerektiğinde internet üzerinden cihazına gönderilir.

Tam olarak değil. İnternette bir bilgiyi silmek, her yerdeki kopyalarının otomatik olarak yok olduğu anlamına gelmez.

🌐 Bir fotoğrafı internete yüklediğini düşün

Sen kendi hesabından fotoğrafı sildin:

Sen → Fotoğrafı sil → Site üzerindeki kopya kaldırılır

Ama daha önce:

• Birisi ekran görüntüsü almış olabilir.
• Başka bir yere kaydetmiş olabilir.
• Başka bir siteye yüklemiş olabilir.
• Arama motoru geçici olarak önbelleğine almış olabilir.
• Web arşivlerinde veya yedeklerde bulunabilir.

Bu yüzden internetteki içerik bazen “bir kez yayınlandıktan sonra tamamen yok edilmesi çok zor” hale gelir.

🗑️ Peki site gerçekten silmiyor mu?

Çoğu hizmette silme işlemi, içeriğin kullanıcılar tarafından erişilememesini sağlar. Ancak teknik sistemlerde yedek kopyalar veya silinme süreçleri bir süre devam edebilir.

Bu, sitenin özellikle bilgiyi sonsuza kadar sakladığı anlamına gelmez; sistemden tamamen kaldırılmasının zaman alabileceği anlamına gelir.

🔍 Google’da görünmeye devam edebilir mi?

Evet, bazen.

Sen bir sayfayı sildikten sonra Google’ın eski sonucu bir süre daha gösterebilir. Site güncellendiğinde arama motorunun indeksinin de güncellenmesi gerekir.

📱 Sosyal medyada daha da önemli

Bir gönderiyi silmen:

“Kimse artık göremez.”

anlamına gelmez.

Birisi onu daha önce:

ekran görüntüsü → kaydetme → paylaşma

yoluyla kopyaladıysa, senin hesabından silmen karşıdaki kopyayı silmez.

🔐 Kişisel bilgiler için

Adın, telefon numaran, fotoğrafın veya başka kişisel bilgilerin internette izinsiz yayıldıysa, sadece ilk siteyi kontrol etmek yetmeyebilir. İçeriğin kopyalandığı diğer yerlerden de kaldırılmasını istemek gerekebilir.

Kısacası: İnternetten silinen bilgi kaynağından kaldırılabilir, ama daha önce oluşturulmuş kopyalar, ekran görüntüleri, yeniden paylaşımlar veya bazı arama motoru kayıtları nedeniyle tamamen yok olması garanti değildir.

Çöp kutusundan da sildiğinde dosya genellikle “başka bir klasöre gitmez.” Sistem, dosyanın bulunduğu depolama alanını yeniden kullanılabilir olarak işaretler.

Şöyle düşünebilirsin:

Fotoğraf → Çöp Kutusu → Kalıcı silme → Alan boş olarak işaretlenir

💾 Peki dosyanın verisi gerçekten nerede?

Dosyanın veri parçaları depolama belleğinde bir süre fiziksel olarak kalabilir. Ancak işletim sistemi artık o alanı dosyanın bulunduğu yer olarak kabul etmez.

Örneğin:

Fotoğraf 100 MB’lık bir alan kaplıyor.

Silince sistem:

“Bu 100 MB artık kullanılabilir.”

der.

Daha sonra yeni bir fotoğraf, video veya uygulama bu alana yazılırsa eski verilerin üzerine yeni veriler gelebilir.

📱 Telefonda durum biraz farklı

Modern telefonlarda depolama flash bellek olduğu ve cihazlar genellikle şifreleme kullandığı için, kalıcı olarak silinen dosyaların kurtarılması eski sabit disklerdeki kadar kolay değildir.

Ayrıca TRIM/çöp toplama gibi mekanizmalar eski verilerin zamanla temizlenmesine yardımcı olabilir.

☁️ Ama bir kopyası başka yerde olabilir

Çöp kutusundan silsen bile fotoğrafın:

• Google Photos
• iCloud
• OneDrive
• Bilgisayar yedeği
• WhatsApp gibi başka bir uygulamadaki kopyası

hala bulunabilir.

🧠 Basit benzetme

Bir kütüphanede kitap düşün:

Dosyayı silmek: Kitabın katalogdaki kaydını kaldırmak.

Çöp kutusunu boşaltmak: Kitabın raf numarasını tamamen boşaltmak.

Yeni veri yazılması: Aynı rafa başka bir kitap koymak.

Yani çöp kutusundan silinen dosya genellikle “bir yere taşınmaz”; sistem onun kapladığı alanı tekrar kullanılabilir hale getirir.

Her zaman hemen ve tamamen silinmez. “Silmek” ile verinin fiziksel olarak yok olması aynı şey değildir.

📱 Telefonda fotoğrafı sildiğinde

Çoğu telefonda fotoğraf önce Çöp Kutusu / Son Silinenler bölümüne gider.

Örneğin:

Fotoğraf → Sil → Çöp Kutusu → belirli süre → kalıcı silme

Bu süre dolmadan fotoğrafı geri getirmek genellikle kolaydır.

💾 Kalıcı olarak silince ne olur?

Dosyanın kendisi her zaman aynı anda fiziksel olarak yok edilmez.

Depolama sistemi çoğu zaman:

“Bu alan artık kullanılabilir.”

şeklinde işaretler.

Fotoğrafın verisi bir süre depolamada kalabilir.

Ancak telefon bu alanın üzerine yeni veriler yazarsa eski verinin kurtarılması zorlaşır veya mümkün olmayabilir.

☁️ Bulut yedeklemeleri önemli

Fotoğraf telefondan silinse bile:

Google Photos / iCloud / başka bir yedekleme

üzerinde ayrı bir kopyası bulunabilir.

Bu nedenle telefondan silmek, fotoğrafın her yerde silindiği anlamına gelmez.

🔐 Modern telefonlarda durum biraz farklı

Modern iPhone ve Android cihazlarda depolama genellikle şifrelenmiştir.

Bu nedenle “silinen dosyayı doğrudan depolama alanından kurtarmak” eski bilgisayarlardaki sabit disklerde olduğu kadar kolay değildir.

Ayrıca kullanılan depolama teknolojisi (özellikle flash/UFS/NVMe) verilerin nasıl temizlendiğini etkiler.

🖥️ Bilgisayarda

HDD gibi klasik sabit disklerde silinen dosyanın verisi, üzerine yeni veri yazılana kadar bazı durumlarda kurtarılabilir.

SSD’lerde ise TRIM gibi teknolojiler nedeniyle kurtarma daha zor olabilir.

🗑️ Tamamen yok etmek mümkün mü?

Evet, ancak “çöp kutusunu boşaltmak” ile “verinin fiziksel olarak kurtarılamaz hale gelmesi” aynı şey değildir. Bunun nasıl gerçekleştiği cihazın türüne ve depolama teknolojisine bağlıdır.

Kısacası: Bir fotoğrafı sildiğinde çoğu zaman ilk anda “yok olmaz”. Önce çöp kutusuna gidebilir veya depolama alanı yeniden kullanılabilir olarak işaretlenebilir. Üzerine yeni veri yazılması, şifreleme ve depolama teknolojisi kurtarılabilirliği belirler.